Hidden in the Earth

Sylianki – karpackie naszyjniki
koralikowe o wielu twarzach

„Sylianka” to najczęściej używana nazwa w kontekście karpackiej biżuterii koralikowej. Powszechnie używano jej w niemalże każdym rejonie Karpat wschodnich.

Sylianki to tradycyjne, ludowe naszyjniki koralikowe. Nazwa sylianka (inne wersje to sylanka lub silyanka) pochodzi od ukraińskiego syliaty i oznacza nawlekać na nitkę. Sylianki to szerokie na kilka lub kilkanaście centymetrów krótkie naszyjniki noszone przy szyi, wykonywane z wielokolorowych szklanych koralików i nici ściegiem siateczkowym.

Wykonywano je przede wszystkim na zachodzie Ukrainy, północy Rumunii oraz w południowo wschodniej Polsce. Jedne z najbardziej znanych są sylianki karpackie – tworzone były na Łemkowszczyźnie, Bojkowszczyźnie i Huculszczyźnie przez rusińskie kobiety. Nie jest znane, kiedy dokładnie tradycja tkania naszyjników z koralików została zapoczątkowana, ale wiadomo, że rozpopularyzowana została w XIX wieku, kiedy koraliki stały się bardziej dostępne i mogły sobie na nie pozwolić nie tylko bogatsze kobiety, ale też proste chłopki. Najstarsze przykłady koralikowych naszyjników pochodzą z połowy XIX wieku (Bukowina i północny Siedmiogród), a najwięcej z zachowanych prac datowanych jest na na okres międzywojenny. 

Naszyjniki były tworzone przez Karpatorusinki dla własnego użytku, następnie były dziedziczone i stawały się pamiątką rodzinną. Kobiety porównywały między sobą przekazywane z pokolenia na pokolenie wzory i uczyły się od siebie nawzajem. Wykonanie jednej sylianki jest procesem żmudnym, wymagającym cierpliwości i artystycznego zacięcia. Większe, bardziej eleganckie sylianki były ubierane na ważne uroczystości (np. śluby, chrzciny, święta religijne), a mniejsze były noszone przez niektóre kobiety jako element codziennego stroju.

Sylianka była ozdobą szczególną – była nie tylko elementem tradycyjnego stroju, ale też amuletem przynoszącym szczęście. Znaczenie magiczne było szczególnie ważne dla Hucułek, które swoje sylianki podszywały czerwoną wstążką w celu ochrony przed urokami i złymi duchami. Na Huculszczyźnie często dodawano do sylianek zawieszki, najczęściej krzyżyki lub monety, które dodatkowo miały za zadanie odganiać złe moce.

Sylianka była również dowodem majętności kobiety. Im szersza i bogatsza o dodatkowe elementy była praca, tym bardziej zamożna była jej właścicielka. Kobiety tworzące sylianki prześcigały się w tworzeniu jak najpiękniejszych wzorów i najbardziej oryginalnych prac. Część z nich przetrwało, niektóre można oglądać tylko na starej fotografii, a niektóre niestety przepadły w czasie. Na szczęście nadal pozostają w pamięci pokoleń i ich rekonstrukcje są tworzone i noszone przez kobiety na całym świecie.