Hidden in the Earth

Typy karpackiej biżuterii koralikowej
i jej występowanie

Jakie rodzaje ozdób tworzono w Karpatach? Jak rozpoznać i odróżnić od siebie krywulkę, syliankę, gerdanę i drabynkę?

Kultura Karpat wschodnich jest bardzo zróżnicowana, a więc form i nazw koralikowych naszyjników było wiele. Najbardziej popularna i ogólna jest nazwa „sylianka”, ale w zależności od regionu i wyglądu biżuterii używanych było co najmniej kilkanaście różnych nazw.

Krywulka, sylianka, drabynka, a może gerdana? Bez dwóch zdań w Polsce najbardziej znana jest nazwa „krywulka”. Nie odnosi się jednak do wszystkich karpackich naszyjników, a jedynie do tych charakterystycznych, szerokich naszyjników Łemkiń wschodnich, przede wszystkim z Komańczy i okolic. Kolorem bazowym krywulek były różne odcienie czerwonego, ale zdarzały się również krywulki z czarnym lub fioletowym tłem. Z innych kolorów koralików tkano wzory – w większości były to geometryczne romby, sześciokąty, krzyże, pasy. Pomysły na wzory czerpano przede wszystkim z haftu.

Sylianka to najbardziej ogólne określenie na koralikowe naszyjniki. Taka nazwa jest rozpowszechniona po całej Ukrainie, ale w Karpatach nazwa sylianka oznacza głównie naszyjniki huculskie i bojkowskie. Są one węższe od krywulek, z większą różnorodnością barw i wzorów. W syliankach dominowały geometryczne wzory i nasycone kolory.

Gerdaną (lub gerdanem) nazywany jest naszyjnik huculski, mniej popularny od sylianki, stworzony z dwóch połączonych ze sobą koralikowych pasów.

Drabynka (lub drabinka) to bojkowski naszyjnik, węższy lub tak samo wąski jak sylianka, charakteryzujący się prostotą i delikatnością. Ta nazwa była używana głównie w zachodniej części Bojkowszczyzny. Kolory i wzory drabynek nie są tak różnorodne i skomplikowane jak w huculskich syliankach. W drabynkach najczęściej dominowały romby i motywy roślinne oraz kolor czarny, biały i czerwony.