Hidden in the Earth

Znaczenie symboli i kolorów w biżuterii
i hafcie karpackim

Niewielu wie, że karpacka biżuteria koralikowa nie tylko ozdabiała, ale również chroniła. Ponadto, miała za zadanie odganiać złe duchy i przynosić szczęście.

Niewielu wie, że karpacka biżuteria koralikowa nie tylko ozdabiała, ale również chroniła. Ponadto, miała za zadanie odganiać złe duchy i przynosić szczęście.

Karpackie grupy etniczne – Huculi, Łemkowie, a przede wszystkim Bojkowie – mieszkańcy Bieszczad – byli społecznością zamkniętą, zabobonną, u których zachowały się bardziej niż u innych grup zwyczaje słowiańskie, pogańskie. W haftach oraz bazującej na haftach biżuterii, symbolika pełniła ważną funkcję. 

Ważną rolę w hafcie i biżuterii karpackiej pełniły kolory. Najczęściej korzystano z czerwonego, czarnego i białego, a w drugiej kolejności z zielonego, niebieskiego i żółtego. W hafcie bojkowskim najczęściej występował kolor czarny, symbolizujący ziemię, płodność i dobrobyt. Kolor czerwony – również często dodawany, szczególnie u Łemków – symbolizował życie, miłość i energię. U Hucułek, sylianki z przyszytym czerwonym materiałem czy wstążką, były amuletem ochronnym – odganiały złe duchy, chroniły od uroków i przynosiły szczęście. W biżuterii kolor biały symbolizował czystość i światło.

Kluczowe znaczenie pełniły również wzory i kształty zawierane w hafcie i biżuterii koralikowej. Jednym z najpopularniejszych motywów był romb. Romby oznaczały ziemię, pole orne, dobrobyt, bogactwo i płodność. Pełniły funkcję amuletu chroniącego przed biedą i nieurodzajem. Młoda kobieta, po zajściu w ciążę, aż do narodzin dziecka, musiała nosić ubrania z haftowanymi rombami. Oprócz tego w hafcie i biżuterii występowały takie charakterystyczne elementy jak: gwiazdy 8-ramienne, krzyże, zgardy czy monety.

Gwiazda 8-ramienna była częstym symbolem u Hucułów i Łemków. Jest symbolem słońca oraz Matki Bożej (gwiazda 8-ramienna jest przedstawiona na ikonach Matki Bożej). Gwiazda 8-ramienna może pochodzić od Alatyra – mistycznego kamienia mitologiii wschodniosłowiańskiej, z którego wyrasta drzewo życia. Alatyr nazywany jest też gwiazdą Roda (słowiańskiego boga, praojca, stworzyciela świata i opiekuna). Symbolizuje splecenie się energii męskiej i damskiej, tworząc porządek, jedność, narodzenie życia i równowagę. Liczba 8 reprezentuje nieskończoność, człowieka i harmonię. W prawosławiu gwiazda jest umieszczana na ikonach Matki Bożej jako jej symbol, nazywany też różą kwitnącą. Gwiazdy pełnią też funkcję związaną z Niebem, jaką jest reprezentacja dusz przodków-opiekunów. Jest to też główny symbol misteriów bożonarodzeniowych na Ukrainie. Przez wielu noszona jest jako amulet ochronny.

Kwadraty w hafcie i biżuterii karpackiej symbolizują cztery pory roku, cztery żywioły, części dnia i cykle życia. Krzyże – harmonię czterech żywiołów i jednoczesny symbol Chrystusa, Stwórcy, Słońca, zwycięstwa światła nad ciemnością. Zgardy to huculskie zawieszki – amulety ochronne. Biżuteria z monetami miała zapewniać pomyślność i bogactwo. Sylwetki kobiet w hafcie noszą symbolikę płodności, przedłużenia życia i żniw. Podniesione ręce oznaczają proszenie o żniwa w pierwszej połowie roku, ręce opuszczone oznaczają ochronę zbiorów, ważną w drugiej połowie roku.